Amsterdam is geen moordstad

Dit artikel schreef ik voor Het Parool naar aanleiding van een expertmeeting in augustus 2015 over liquidaties in Amsterdam op het stadhuis van Amsterdam, georganiseerd door D66.

*

'Amsterdam is geen moordstad'

De gemeenteraad houdt morgen een bijeenkomst met experts over de liquidatiegolf. Volgens Eric Slot, schrijver van Moordatlas van Amsterdam, is er echter geen reden voor bijzondere bezorgdheid.

Door: Eric Slot 19 augustus 2015, 19:00 - Bron: Het Parool

Jan Paternotte was dertien toen op 3 januari 1998 in de Bruinvisstraat in Noord een man werd doodgeschoten bij een ripdeal. Op zijn verjaardag, 24 februari, waren er al acht mensen vermoord. In 1998 werden er in Amsterdam 61 mensen vermoord, meer dan ooit. Maar sindsdien slinkt het aantal moorden. In 2004, het jaar waarin Paternotte raadslid werd, 24; een raadstermijn later 18. In 2015 zijn er tot dusver twaalf mensen vermoord.

Daarover hoeft het dus morgenavond niet te gaan, op de expert­meeting die op initiatief van Paternotte, tegenwoordig fractievoorzitter van D66, wordt gehouden. Waarover dan wel? Want het aantal liquidaties is al ruim een kwart eeuw constant. De jaren zestig waren nog rustig: 65 moordslachtoffers in tien jaar en een oplossingspercentage van bijna negentig procent. De enige liquidatie dateert uit 1969.

Woeste Waldy

Eind jaren zestig en begin jaren zeventig werden er twee moorden gepleegd die symbool staan voor de ontwikkelingen die tot een sterke toename van de criminaliteit en dus ook moord en doodslag hebben geleid: drugs en internationalisering. In augustus 1968 doodde junk Woeste Waldy op de Zeedijk twee jonge Amsterdammers en in april 1971 werd in Buitenveldert juwelier Jacob Barber vermoord.

Na de gehele Amsterdamse penoze onder de lamp te hebben gezet, kwam de recherche erachter dat Barber door Italianen was vermoord die eerder Frankfurt hadden geteisterd. Het aantal moorden met drugs als motief groeide daarna sterk, in twee varianten: junks met een mes en drugshandelaren met een vuurwapen. En in beide categorieën zijn demografische ontwikkelingen terug te vinden. In de eerste categorie veel Surinamers; in de tweede achtereenvolgens Chinezen, Turken en Joegoslaven, plus natuurlijk de Klazen Bruinsma van de stad.

Onordentelijk geknal

Veel van die schietpartijen waren evenwel geen lang van tevoren beraamde liquidaties, maar onordentelijk geknal in de onderwereld als gevolg van conflicten binnen en tussen misdaadbendes. Vooral de Turken schoten in het wilde weg. Dat is overigens niet heel opmerkelijk. De Chinezen hadden de heroïnemarkt in handen, maar werden weggedrukt door Turkse bendes - en het betreden van een nieuwe markt is nu eenmaal vaak een strijd op leven en dood.

Inmiddels is de Turkse onderwereld zo goed georganiseerd dat er minder geschoten hoeft te worden. De drie recente liquidaties op Turken zijn de uitzonderingen die de regel bevestigen. Maar het aantal liquidaties veranderde al die jaren niet. Sinds 1988 worden er in Amsterdam elk jaar negen liquidaties gepleegd, hoe groot of klein het totale aantal moorden ook is. Gemiddeld negen, maar het aantal liquidaties is zo constant dat het er heel vaak precies negen zijn.

Marokkaanse onderwereld

Het aantal liquidaties is ook door de oorlog in de Marokkaanse onderwereld niet toegenomen. Dat het nu Marokkanen zijn die de trekker overhalen, mag geen verbazing zijn. In Amsterdam wonen veel Marokkanen en de criminelen onder hen eisen hun plek in de onderwereld op.

Dat het aantal liquidaties niet krimpt, is deels een keuze. Zolang alleen de voorkant van de coffeeshops gereguleerd is en de achterkant (de handel) niet, blijft het zo. Dat het totale aantal moorden is geslonken, is ook het gevolg van beleid. Om te beginnen: de stad ligt er beter bij en de gemeente heeft weer de regie over het gebruik van panden.

Voorbeelden te over. De moord op agent Peter Lugten in 1985 luidde het herstel van de Zeedijk in. De gemeente kocht (drugs)panden op en weerde de honderden junks die er liepen. Sindsdien is daar weinig gebeurd. De junks trokken voor een deel naar West, waar de Turken in de Hudsonstraat een crimineel bolwerk bouwden met videotheken en dergelijke als dekmantel. Alleen al in de Hudsonstraat groeide het aantal moorden van drie in 88 jaar tot negen in nog geen tien jaar. Maar: dat is nu opgeruimd.

De Javastraat: idem dito, alleen een decennium later en met de wet Bibob in de hand. Dergelijke hot­spots zijn er niet meer, ook niet in Zuidoost of Nieuw-West. Inmiddels is de politie teruggekeerd in de wijk en werd er een top 600 van veelplegers opgesteld. Verder is de Amsterdammer beter opgeleid en is zijn inkomen gestegen. Criminaliteit als optie raakt uit beeld.

Golven

Het mooie is: alle bevolkingsgroepen moorden minder. Zeker als we de liquidaties buiten beschouwing laten. En de oorlog in de Marokkaanse onderwereld? Elke golf heeft zijn specifieke kenmerken, hier de kalasjnikovs. Maar als je over de langere termijn kijkt, blijken de overeenkomsten sterker.

Eén overeenkomst: liquidatiegolven gaan altijd vanzelf over (daarom heten ze ook zo). En de oorlog in de Marokkaanse onderwereld is vrijwel voorbij. De meeste opdrachtgevers en schutters zijn veroordeeld, geliquideerd dan wel opgepakt. Het is eerder wachten op de volgende golf. Morgen zou het dus moeten gaan over het vrijgeven van drugs.


Bijgewerkt: 12 feb. 2016